Çapraz Nakil

Doç. Dr. M. Fatih YÜZBAŞIOĞLU

Organ Nakli Merkezi Sorumlu Hekimi

 

Çapraz böbrek nakli (Böbrek kardeşliği)

Dünyada her yıl çok sayıda insan organ yetmezliği ile karşı karşıya kalıyor. Ancak verici sayısının yeterli seviyede olmaması organ nakline olan ihtiyacı da gün geçtikçe arttırıyor. Kadavradan yeterli bağışın yapılmaması ise canlı vericilerden nakil yapılmasını zorunlu hale getiriyor.

SANKO Üniversitesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Başkanı ve Özel Sani Konukoğlu Hastanesi Organ Nakil Merkezi Sorumlusu Doç. Dr. M. Fatih Yüzbaşıoğlu, Özel Sani Konukoğlu Hastanesi’nin Türkiye'de özellikle Güneydoğu’da önemli bir sağlık sorunu olan organ nakli konusunda çok ciddi ve başarılı çalışmalar gerçekleştirdiğini ve bu alanda önemli bir açığı kapattığını söyledi.

Günümüzde böbrek naklinin yüzde 98 başarı oranı ile gerçekleştirildiğini belirten Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, “Ancak kan grubunun uyumsuz olması veya cross tetkiklerinin olumsuz gelmesi sebebiyle organ reddi yüksek nakillerde başarı oranları yüzde 80’lere düşüyor. Çapraz böbrek nakliyle uyumsuzluk olan bu çiftlerin, uyumlu olacak başka çiftlerle eşleştirilme şansı ortaya çıkıyor. Bu sayede her iki çift arasında böbrek değişimi yapılarak her iki alıcıya da yüksek başarı oranı olan bir böbrek nakli ameliyatı yapılması sağlanmış oluyor” dedi.

 

Kan grubu uyumu olmayan çifter

 

Çapraz nâkilin özellikle kan grubu uyumu olmayan çiftler için önemli bir kazanım olduğunu anlatan Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, çapraz nakil ile en kısa sürede ve uygun bir çifti bulunan kan gruplarını şöyle sıraladı:

 

ü  Alıcı A - Verici B : Kısa sürede alıcı B - verici A ile eşleşebilir

ü  Alıcı B - Verici A : Kısa sürede alıcı A - verici B ile eşleşebilir

ü  Alıcı 0 - Verici A veya B : Cross tetkiki uyumsuz bir çift ile eşleşmelidir

ü  Alıcı 0 - Verici AB : En zor eş bulunan durumdur.

 

Doku uyumu da önemli

Çapraz nakil programının sadece kan grubu uyumunu değil aynı zamanda doku uyumunu da arttırmak için önemli bir olanak sağladığını kaydeden Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, böbrek kardeşliği için eşleri bir araya getirirken doku uyumu, vericilerin yaşı ve cinsiyeti gibi nakledilecek böbreklerin benzer özelliklerde olmasına da dikkat edilmesi gerektiğine vurgu yaptı.

Böbrek kardeşliğinin sadece AB0 kan grubu uyumsuzluğunu çözmek için değil, aynı zamanda cross tetkiki uygunsuz çıkan çiftlerin nakil olmasını sağlamak amacıyla da önemli bir şans sağladığını ifade eden Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Nakil için alıcı ve vericinin kan grubu da dâhil olmak üzere her şeyin uyumlu olduğu, ancak yapılan kros tetkiki sonucuna göre yakınından böbrek aldığı takdirde şiddetli rejeksiyon gelişeceği için bu naklin mümkün olmadığı çiftler mevcut. Örneğin alıcının A, vericinin 0 olduğu ve alıcıdaki antikor yüksekliği sebebi ile kan grubu uymasına rağmen yakınından böbrek alamayan bir çifti düşünelim. Bu çift, çapraz listede 0 kan grubu olup, vericisi A kan grubu olan bir çiftle nakil gerçekleştirme şansına sahip olabilir.

Bu sayede, çapraz nakil listesinde en zor eşleşme şansı bulan 0 kan grubu olan alıcılar için de bir imkân doğar. Yani 0 kan grubu hastalar için uygun çift, cross tetkiki sebebi ile 0 kan grubu vericisinden böbrek alamayan antijen yüklü hastalardan bulunabilir. Böylece, yüksek antijenik yüklü olan bu hastaya, kanında antikorun saldırmayacağı doku grubundan olan vericilerden böbrek sağlanırken, 0 kan grubu olan verici, 0 kan grubu olan diğer alıcıya böbrek verebilir”

 

Bağışıklık sistemi büyük önem taşıyor

Normal şartlarda insanların başka bir insana karşı kanında antikor gelişmeyeceğini vurgulayan Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, bu nedenle organ nakli yapıldığında bağışıklık sisteminin ciddi bir reaksiyon göstermediğini bildirdi.

Vücutta enfeksiyon yapan bir mikrobun özelliklerinin bağışıklık sisteminde hafızaya alındığını ve o mikrop vücuda girmeye çalıştığında o bağışıklık sisteminin hemen onu ortadan kaldırdığına dikkati çeken Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, şöyle konuştu:

“Ne yazık ki bağışıklık sistemi, ‘Bu organ benim için gerekli, ona dokunmamalıyım’ demez ve aynı mekanizma böbrek naklinde bizim için önemli bir risk yaratır. Daha önceden bağışıklık sisteminin ‘Bu doku bana ait değil, vücuduma yabancı, onu ortadan kaldırmalıyım’ diye insan dokusuna karşı hafıza geliştirdiği durumlar olabilir.”

 

Bağışıklık sistemi savunmaya yönelir

Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, bağışıklık sisteminin; “Önceden kan ve kan ürünü verilmesi”, “Gebelikler sırasında anne rahminde bebeğin dokularına karşı duyarlanma” ve “Daha önceden organ nakli olma gibi durumlarda daha önceden insan dokusu ile tanışarak güçlü bir savunma yapmaya yönelmiş olabileceğine” işaret etti.  

Bu özel durumları olan kişilerde bağışıklık sisteminin insan dokusuyla karşı karşıya gelerek hafızasına yerleştirdiğini anımsatan Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, bu durumlarda da nakil yapılmasının mümkün olmakla beraber bağışıklık sistemini çok daha fazla baskılamak gerektiğinin altını çizdi.

 

Çapraz nakil büyük şans

Yüksek doz ilaçların ciddi enfeksiyonlar gibi çeşitli sorunlara neden olabileceğini bildiren Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, bu durumda hastanın hayati riskinin arttığını ve nakledilecek böbreğin uzun yıllar çalışmayabileceğini vurguladı.

Bu hastalar için çapraz nakil programının çok büyük bir şans olduğunu hatırlatan Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, çapraz nakille bu hastaların duyarlı olmadıkları dokuları bulunan vericilerle eşleşme olanağı bulduklarını ve bu sayede immünolojik riski yüksek olmayan bir nâkile kavuşabildiklerini kaydetti.

Yaşama tutkuyla bağlanmış olan ve böbrek nakli için bekleyen hastalara organ yetersizliğini çözebilmek için mümkün olan tüm olanakların sağlanması gerektiğini belirten Doç. Dr. Yüzbaşıoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

“Çapraz nakil bu amaca hizmet etmek için oluşturulmuştur. Çapraz nakil ile iki böbrek nakli şansı olmayan çifti en güzel paylaşım ile iki nakil olan çifte dönüştürmek mümkün olabilir. Alıcı ve verici arasındaki doku uyumunu daha çok arttırabilmek için de çapraz nakil uygulanması mümkündür. Böbrek nakli olan bir kişiyi daha kazanmak bizim için en büyük heyecandır. Çapraz nakil hakkında bilgi almak isteyenler her zaman bizimle görüşebilir.”